Wewnętrzny system jakości – zalecenia żywieniowe

Zalecenia żywieniowe w trakcie chemioterapii – wskazówki

Chemioterapia polega na podawaniu leków (cytostatyków), których zadaniem jest zniszczenie lub zahamowanie namnażania komórek nowotworowych. Niestety leki te niszczą nie tylko chore, ale również zdrowe komórki organizmu.

Podawanie cytostatyków może wiązać się z:

• uszkodzeniem błon śluzowych przewodu pokarmowego (jama ustna, przełyk, żołądek, jelita). Objawia się to zapaleniem wymienionych obszarów, a w konsekwencji trudnościami w przyjmowaniu pokarmów,
• zaburzeniem wchłaniania składników odżywczych, co może prowadzić do osłabienia i niedożywienia,
• drażniącym działaniem w/w leków na struktury układu nerwowego, czego konsekwencją jest występowanie odruchu wymiotnego i nudności,
• zaburzeniami produkcji elementów morfotycznych krwi (erytrocyty, limfocyty, płytki krwi),
• wzrostem stężenia enzymów wątrobowych (m. in. aspat, alat )

Dieta w trakcie chemioterapii powinna uwzględniać wymienione wyżej mechanizmy i działania uboczne leczenia.

Praktyczne sposoby na zdrową dietę w trakcie chemioterapii

• Jedz co najmniej 5 porcji różnorodnych owoców i warzyw każdego dnia
• Włącz do każdego posiłku węglowodany skrobiowe, np. ryż, ziemniaki, chleb, makaron. Staraj się wybierać produkty pełnoziarniste, jeśli to możliwe
• Włącz do jadłospisu produkty mleczne lub ich zamienniki (np. soję), aby dostarczyć organizmowi wapnia oraz innych witamin i minerałów
• Włącz do swojej diety białko, np. rośliny strączkowe, ryby, jaja, mięso, drób i alternatywy wegetariańskie (tofu)
• Spróbuj zwiększyć ilość roślin strączkowych (fasoli, grochu i soczewicy). Są bogate w błonnik i białko, a także witaminy i minerały. Stanowią dobrą alternatywę dla mięsa, ponieważ mają niską zawartość tłuszczu
• Jedz 2 porcje ryb tygodniowo, w tym jedną porcję tłustą (np. łosoś, makrela, śledź)
• Trzymaj w lodówce i zamrażarce zdrowe produkty, które lubisz (warzywa, owoce, nabiał i ryby)
• Poproś rodzinę i przyjaciół o pomoc w gotowaniu w sytuacji osłabienia i złego samopoczucia po dawce chemioterapii
• Jedz większe porcje w czasie zwiększonego apetytu (najczęściej jest to pierwsza połowa dnia)
• Jedz produkty bogate w białko (jajka, ryby, mięso, nabiał) i kalorie w czasie, kiedy lepsze samopoczucie pozwala jeść. To pomoże nabrać sił w trakcie leczenia i przyspieszy odbudowę tkanek

Praktyczne sposoby na zdrową dietę w trakcie chemioterapii

• Wybieraj nienasycone (roślinne) oleje i smarowidła, takie jak oliwa z oliwek lub olej rzepakowy, awokado, orzechy i nasiona. Uważaj, aby jeść je w małych ilościach, ponieważ są bardzo kaloryczne
• Pij około 8 filiżanek/szklanek płynów dziennie. Może to obejmować wodę, niskokaloryczny sok owocowy, herbatę i kawę. Jeśli pijesz sok owocowy, ogranicz się do maksymalnie 150 ml dziennie. Unikaj napojów zawierających dodany cukier, takich jak soki wysokokaloryczne i niedietetyczne wersje napojów gazowanych
• Staraj się jeść o regularnych porach, dzięki czemu unikniesz uczucia głodu, przejadania się i sięgania po produkty o wysokiej zawartości tłuszczu i cukru
• W przypadku braku ochoty na stałe posiłki wprowadź posiłki płynne – zupy, koktajle owocowe i warzywne, koktajle białkowe
• Nie zmuszaj się do jedzenia, jeśli akurat nie jesteś w stanie jeść
• Posiłki dziel na mniejsze porcje, jedzone częściej w ciągu dnia
• Systematycznie przyjmuj większe ilości płynów. Szczególnie wtedy, gdy brak apetytu nie pozwala jeść. Optymalna ilość płynów w ciągu doby to 8-12 szklanek
• Jedz tylko świeże produkty. Pozostałości posiłków koniecznie wkładaj od razu do lodówki. Nie wolno jeść resztek przechowywanych dłużej niż trzy dni, może to prowadzić do zatruć pokarmowych, które dodatkową spotęgują złe samopoczucie związane z leczeniem
• Owoce i warzywa przed jedzeniem starannie i dokładnie umyj, wręcz wyszoruj
• Przed jedzeniem koniecznie starannie i dokładnie umyj ręce

Chemioterapia może zmniejszać liczbę białych krwinek w organizmie, co

obniża zdolność do zwalczania infekcji. Z tego powodu zaleca się unikanie

niektórych produktów, które mogą zawierać większą liczbę bakterii

Przy podawaniu cytostatyków mogą pojawić się skutki uboczne:

Utrata apetytu

• Unikaj jedzenia dużych objętościowo posiłków. Należy przygotowywać i spożywać małe porcje.
• Jedz co 2-3 godziny, także nocą, kiedy wystąpi uczucie głodu.
• Uwzględniaj upodobania smakowe.
• Unikaj silnych zapachów jedzenia (dobrze wietrzyć pomieszczenia oraz przykrywać garnki, talerze, miseczki z jedzeniem, odkrywać je dopiero krótko przed podaniem).
• Przygotuj posiłki tak, by wyglądały apetycznie.
• Gotuj z małą ilością przypraw, dopraw według indywidualnych upodobań.
• Nie popijaj w trakcie jedzenia.
• Jedz przekąskę przed snem.

Wymioty, mdłości

• Spożywaj posiłki lekkie a pożywienie podzielone na małe porcje (6-9 posiłków);
• Jedz i pij powoli.
• Unikaj potraw bardzo słodkich, tłustych, wzdymających albo mocno pachnących.
• Unikaj popijania podczas posiłków.
• Wprowadź płynne posiłki (koktajle, zupy), jeśli wymioty nie wracają po wypiciu płynu.
• Wybierz chłodne, lekko przyprawione potrawy.
• Wprowadź do codziennego jadłospisu suche produkty spożywcze – krakersy, suchary, tosty, które zawierają skrobię zapobiegającą wymiotom.
• Korzystnie działają zimne napoje oraz ssanie kostek lodu.

Zmęczenie i anemia

• Dużo odpoczywaj, rób krótkie drzemki w ciągu dnia
• Ograniczaj swoją aktywność, wykonuj czynności konieczne
• Nie bój się prosić o pomoc rodziny i przyjaciół
• Zmianę pozycji z siedzącej na leżącą lub odwrotnie wykonuj powoli – ograniczy to zawroty głowy

Biegunka (powyżej trzech luźnych stolców na dobę)

• Unikaj potraw bogatych w błonnik, produkty zbożowe, pieczywo pełnoziarniste, suszone owoce, surowe warzywa
• Spożywaj produkty bogate w sód i potas (rosół, banany, ziemniaki, pomidory, morele).
• Zalecane potrawy to: kleik ryżowy/owsiany, zupa na bazie kleiku ryżowego, produkty i potrawy z białej mąki, tarte jabłka bez skórki, banany.
• Przy nietolerancji laktozy, która często towarzyszy terapii unikaj wszystkich potraw, które ją zawierają (mleko i jego przetwory).
• Unikaj soków, kawy, napojów gazowanych, surówek, świeżych owoców, produktów pełnoziarnistych, orzechów, mleka, tłustych i smażonych potraw.
• Do picia wybierz herbatę z kopru włoskiego, czarną lub zieloną.

Zaparcia (poniżej trzech na tydzień w ciągu ostatnich 2 tygodni, twardy stolec, oraz wypróżnienia wymagające wysiłku i z uczuciem niepełnego wypróżnienia)

• Pij dużo płynów – co najmniej 1500ml
• Jedz dużo produktów bogatych w błonnik (produkty zbożowe, pieczywo pełnoziarniste, suszone owoce, surowe warzywa )
• Włącz do diety naturalne substancje przeczyszczające – suszone śliwki, rodzynki, figi, czarne porzeczki, daktyle. Spożywaj je rano na czczo.
• Zwiększ aktywność fizyczną
• Pamiętaj, że środki przeczyszczające powinny być stosowane z dużą ostrożnością ponieważ mają wpływ na wchłanianie innych leków. Bezwzględne przeciwwskazanie do ich stosowania w przypadku niejasnego ostrego bólu brzucha, przy zmianach zapalnych jelita, zwężeniach jelita oraz przy krwawieniach z przewodu pokarmowego.

Problemy z połykaniem, suchość w jamie ustnej

• Wybieraj posiłki zmiksowane, półpłynne albo w postaci puree.
• Unikaj ostro doprawionych, zbyt słonych lub zbyt kwaśnych produktów spożywczych i owoców z dużą zawartością kwasów owocowych: porzeczek, grejpfrutów, soków owocowych.
• Wprowadź do menu gotowe posiłki dla niemowląt (są ubogie w sól i kwasy);
• Pobudź napływ śliny dzięki częstemu piciu małych ilości płynów, żuciu gumy czy ssaniu bezcukrowych cukierków cytrynowych.
• Unikaj posiłków zbyt zimnych lub zbyt gorących.